Bir toplantıda iyi bir fikir söyleyip alkış almak kolaydır. Aynı fikrin arkasında, kimse bakmazken günlerce çalışmak; hata ortaya çıktığında savunmaya geçmeden sorumluluk almak; sözüne ihtiyaç duyulduğunda bulunabilir olmak daha zordur. İş hayatında insanların seni gerçekten nasıl değerlendirdiğini, çoğu zaman yaptığın en parlak sunum değil, bu görünmeyen anlar belirler.
Çünkü kariyer yalnızca unvanların, maaşların ve terfilerin toplamı değildir. İnsanların seninle tekrar çalışmak isteyip istememesiyle de ilgilidir. Buna itibar diyebiliriz. İtibar, kartvizite yazılmaz ama kapılar açıldığında, zor kararlar verildiğinde ve fırsatlar dağıtıldığında masadaki en etkili unsurlardan biri olur.
İş hayatı neden yalnızca performanstan ibaret değildir?
Performans ölçülebilir görünür. Satış hedefi tutmuştur, proje zamanında teslim edilmiştir, müşteri memnuniyeti artmıştır. Bunlar değerlidir. Fakat iş hayatı insan ilişkilerinden tamamen bağımsız bir puan tablosu değildir. Aynı performansa sahip iki kişiden biri daha çok sorumluluk alır, diğeri daha çok güven kazanır. Aradaki fark, çoğu kez işin kendisinden değil, çalışma biçiminden doğar.
Bir ekip düşün. İşler sıkıştığında herkesin ilk aradığı kişi vardır. Bu kişi mutlaka en zeki, en hızlı ya da en konuşkan kişi olmayabilir. Fakat neyi üstlenebileceğini bilir, üstlendiği işi takip eder, bilmediğini saklamaz ve başkasının emeğini kendine yazmaya kalkmaz. İnsanlar onun yanında daha az tetikte olur. Bu da küçümsenecek bir yetenek değildir.
İş yerlerinde güvenin değeri, genellikle ancak kaybedildiğinde anlaşılır. Verdiği sözü tutmayan, sorunu son ana kadar gizleyen veya başarıyı paylaşırken cömert davranmayan biri kısa vadede etkileyici görünebilir. Ancak insanların hafızası, özellikle tekrar eden davranışlar söz konusu olduğunda, tahmin edilenden daha güçlüdür.
Burada romantik bir iddia yok: Her dürüst insan hemen ödüllendirilmez. Her emek de anında görünmez. Bazı kurumlarda gürültü çıkaranlar, sessizce iş yapanların önüne geçebilir. Bazı yöneticiler liyakatten çok yakınlığa önem verebilir. Bunu yok saymak, iş hayatına fazla temiz bir hikâye yazmak olur.
Yine de kısa vadeli adaletsizlikler, karakteri değersiz kılmaz. Çünkü kariyer tek bir yöneticiyle, tek bir şirketle ya da tek bir terfi dönemiyle bitmez. İtibarın asıl gücü, zaman içinde farklı insanlara ve farklı ortamlara taşınabilmesidir.
Görünür olmakla değerli olmak arasındaki fark
Çoğu çalışan görünür olmaya çalışır. Bu anlaşılır bir çabadır. Yaptığın iş hiç bilinmiyorsa, emeğinin karşılığını almak zorlaşır. Sessizce iyi çalışmak her zaman yeterli değildir. İşini anlatabilmek, katkını doğru biçimde gösterebilmek ve sorumluluklarını görünür kılabilmek de profesyonel hayatın parçasıdır.
Sorun, görünürlük değer üretmenin yerine geçtiğinde başlar. Bazı insanlar her toplantıda konuşur ama kararların yükünü taşımaz. Bazıları yöneticisinin yanında çok çalışkan görünür, ekip arkadaşlarıyla kaldığında ortadan kaybolur. Bazıları da küçük bir katkıyı büyük bir zafer gibi sunmayı öğrenmiştir.
Bu tavırlar ilk bakışta işe yarayabilir. Çünkü birçok kurumda algı, gerçek kadar hızlı hareket eder. Fakat algının bir ömrü vardır. İnsanlar zamanla kimin iş bitirdiğini, kimin işi başkasına bıraktığını, kimin yalnızca iyi haberleri taşıdığını fark eder.
Kendine şu soruyu sormak faydalı olabilir: İnsanlar beni anlattığım için mi başarılı buluyor, yoksa benimle çalıştıkları için mi? İlk cevap seni kısa süre taşıyabilir. İkincisi ise daha sağlam bir mesleki zemin kurar.
İtibar, kusursuzluk demek değildir
İş hayatında güvenilir olmak, hiç hata yapmamak anlamına gelmez. Zaten böyle bir beklenti gerçekçi değildir. Yeni bir görev aldığında, yönetici olduğunda, iş kurduğunda ya da alan değiştirdiğinde hata kaçınılmazdır. Asıl mesele hatayı nasıl taşıdığındır.
Bir hata karşısında iki farklı refleks vardır. İlki, suçu dağıtmaktır: Sistem bozuktu, ekip destek vermedi, müşteri son anda değişiklik istedi. Bunların bazıları doğru olabilir. Ama insanın kendi payını hiç görmemesi, çevresine şu mesajı verir: Bu kişiyle sorun çözmek zor olacak.
İkinci refleks daha zahmetlidir: “Burada benim de kaçırdığım bir nokta var. Etkisini azaltmak için şunu yapıyorum.” Bu cümle seni zayıf göstermez. Tersine, sorumluluk alabilen biri olduğunu gösterir. Güven çoğu zaman hatasızlıktan değil, hata anındaki açıklıktan doğar.
İş hayatında karakter ne zaman ortaya çıkar?
Karakter, her şey yolundayken çok görünmez. Bütçe yeterliyken, ekip uyumluyken, müşteriler memnunken herkes makul davranabilir. Asıl sınav, kaynak azaldığında, baskı yükseldiğinde veya bir başkasının hatası senin işini zorlaştırdığında başlar.
Örneğin bir ekip arkadaşının gecikmesi yüzünden senin teslim tarihin tehlikeye girdiyse iki seçeneğin vardır. Herkesin içinde onu küçük düşürerek kendini korumaya çalışabilirsin. Ya da sorunu saklamadan, kişiyi hedefe koymadan, çözümü merkeze alan bir dil kurabilirsin. İkinci yol her zaman yumuşak olmak değildir. Gerekirse açık geri bildirim verirsin, sınır çizersin, sorumluluğun takipçisi olursun. Ama bunu karşı tarafı ezerek değil, işi ve ilişkiyi aynı anda koruyarak yaparsın.
Bu ayrım liderlik açısından da belirleyicidir. Yönetici olmak yetki verir; liderlik ise insanların zor zamanda yanında çalışmayı kabul etmesini sağlar. İnsanlar adil davranan, emeği gören ve başarısızlıkta herkesi suçlamayan biri için daha fazla sorumluluk almak ister. Korkuyla kurulan düzen ise yönetici odadayken çalışır, kapı kapanınca dağılır.
İtibar biriktirmek için büyük jestler gerekmez
İtibar çoğu zaman küçük davranışların toplamıdır. Bir e-postaya dönmek, gecikeceksen önceden haber vermek, toplantıya hazırlıklı gelmek, bilmediğin konuda biliyormuş gibi yapmamak, başkasının fikrine hakkını teslim etmek… Bunlar kariyer tavsiyesi kitaplarında heyecan verici görünmeyebilir. Ama profesyonel güven tam da bu sıradan anlarda kurulur.
Bunun yanında bir dengeyi kaçırmamak gerekir. Güvenilir olmak, herkese yetişmeye çalışmak değildir. Her işe “evet” diyen kişi bir süre sonra ya sözünü tutamaz ya da kendi sınırlarını tüketir. İtibarın bir parçası da kapasiteni dürüstçe yönetmektir. Yapamayacağın işe baştan hayır demek, son dakika mazeretinden daha saygılıdır.
Kariyerinin başındaysan kendini kanıtlamak için her yükü taşımak isteyebilirsin. Deneyimliysen geçmiş başarılarının seni otomatik olarak taşıyacağını düşünebilirsin. İki durumda da tehlike aynıdır: İnsanların bugün seninle çalışma deneyimini ihmal etmek. Unvanın yükseldikçe davranışlarının etkisi de büyür. Bir yöneticinin dikkatsizliği, bir çalışanın dikkatsizliğinden daha geniş bir alana yayılır.
Bugün bakılabilecek üç küçük yer
Kendini yargılamak için değil, çalışma biçimini daha net görmek için üç yere bakabilirsin. Verdiğin sözler ile gerçekten tamamladığın işler arasında ne kadar mesafe var? Hata yaptığında ilk refleksin açıklamak mı, çözmek mi? Ve sen yokken ekip arkadaşların senin çalışma biçimini nasıl anlatırdı?
Bu soruların rahatsız etmesi kötü bir şey değildir. Rahatsızlık bazen gelişimin en dürüst başlangıcıdır. İnsan kendi kör noktalarını gördüğünde hemen bambaşka birine dönüşmez. Fakat bir sonraki toplantıya, bir sonraki geri bildirime ve bir sonraki zor konuşmaya daha bilinçli girer.
İş hayatında herkes başarı konuşur. Daha az kişi, başarının hangi insanla sürdürülebileceğini konuşur. Oysa uzun vadede farkı yaratan şey, yalnızca ne yaptığın değil; yaparken kim olduğundur.
Yarın bir fırsat doğduğunda, insanların aklına hangi adın gelmesini istersin?
İtibar, kimse bakmazken verdiğin küçük cevaplarda birikir.
